बाँके।
काठमाडौँ उपत्यकामा वायु प्रदूषण अझै खतरनाक स्तरमा पुगेर स्वास्थ्यका लागि गम्भीर जोखिम निम्त्याइरहेको छ। ताजा तथ्यांकअनुसार, अप्रिल ४, २०२५ बिहान ९:३२ बजेको ‘एयर क्वालिटी इन्डेक्स’ (एक्यूआई) मापनमा काठमाडौँ विश्वकै दोस्रो प्रदूषित सहरको रूपमा देखिएको छ। भारतको राजधानी दिल्ली पहिलो स्थानमा रहेको छ, र चीनको बेइजिङ तेस्रो स्थानमा छ।
आईक्यूएयरको विश्व एक्यूआई र्याङ्किङअनुसार, दिल्लीको एक्यूआई ३ सय ९ पुगेको छ भने काठमाडौँको एक्यूआई २ सय ५० रहेको छ। बेइजिङको एक्यूआई १ सय ६१ रहेको छ। यसअघि, काठमाडौँ पहिलो स्थानमा रहेको थियो, तर अब दिल्लीले उछिनेको छ। यद्यपि, काठमाडौँको २ सय ५० एक्यूआई अझै पनि ‘अति अस्वस्थ’ को श्रेणीमा पर्छ। विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ) का अनुसार, एक्यूआई ३५ भन्दा कम हुनुपर्नेमा ५० सम्मको स्तर सामान्य मानिन्छ। तर, २ सय १ देखि ३ सय सम्मको एक्यूआई ‘अति अस्वस्थ’ र ३ सय १ देखि ४ सय सम्मको एक्यूआईलाई ‘खतरनाक’ मानिन्छ।
विश्वका १५ प्रदूषित सहरहरूको सूची
ताजा तथ्यांकअनुसार विश्वका १५ प्रदूषित सहरहरूको सूची यस प्रकार छ:
१. दिल्ली, भारत – ३ सय ९
२. काठमाडौँ, नेपाल – २ सय ५०
३. बेइजिङ, चीन – १ सय ६१
४. हानोई, भियतनाम – १ सय ५९
५. कराँची, पाकिस्तान – १ सय ५६
६. चियाङ माई, थाइल्याण्ड – १ सय ५२
७. ढाका, बंगलादेश – १ सय ५१
८. वुहान, चीन – १ सय ३९
९. दोहा, कतार – १ सय ३४
१०. दुबई, संयुक्त अरब इमिरेट्स – १ सय २९
११. बाटम, इन्डोनेसिया – १ सय २६
१२. हाङझाउ, चीन – १ सय २४
१३. मुम्बई, भारत – १ सय २१
१४. चेङ्दु, चीन – १ सय १७
१५. मनामा, बहराइन – १ सय ०७
प्रदूषणको कारण र स्वास्थ्य जोखिम
विज्ञहरूको अनुसार, काठमाडौँमा लामो समयदेखि पानी नपर्नु, उपत्यकाको आकाशमा थुप्रिएको धुलो र आसपासका जंगलमा लागेको डढेलोको धुँवाले वायु प्रदूषण उच्च भएको हो। चिकित्सकहरूले बिहान र साँझ घरबाहिर ननिस्कन सुझाव दिएका छन्। विशेषगरी श्वासप्रश्वास र मुटुका बिरामीहरूका लागि यो अवस्था खतरनाक छ।
स्वास्थ्य मन्त्रालयले काठमाडौँको वायु विश्वकै अत्यधिक अस्वस्थकर सूचीमा माथिल्लो स्थानमा रहेको भन्दै सजग रहन आग्रह गरेको छ। ‘काठमाडौँ उपत्यकाको लागि वायुगुणस्तर व्यवस्थापन कार्ययोजना, २०७६’ मा एक्यूआई ३ सय भन्दा माथि पुगेमा विपद्को रूपमा लिने उल्लेख छ।
तापक्रमसँगै बढ्दो जोखिम
मौसमविद्हरूले तापक्रम बढ्दै जाँदा र पानी पर्ने सम्भावना कम हुँदा प्रदूषण अझै चर्किने चेतावनी दिएका छन्। यस्तो अवस्थामा नागरिकले मास्क लगाउने, घरभित्रै बस्ने र स्वास्थ्य सावधानी अपनाउनु जरुरी छ।
काठमाडौँवासीलाई तत्काल सावधानी अपनाउन र सरकारलाई प्रभावकारी कदम चाल्न दबाब दिइरहेको छ, ताकि वायु प्रदूषणको यो संकटलाई नियन्त्रणमा ल्याउन सकियोस्।
